Overwegenen voor het wel of niet invoeren van een districtenstelsel bij landelijke verkiezingen.
Een verzameling van bronnen en overwegingen:
In het hoofdlijnenakkoord van de regering Schoof 1 staat:
Een wetsvoorstel tot invoering van een nieuw kiesstelsel voor de Tweede Kamer ter versterking van de regionale band tussen kiezers en gekozenen wordt dit jaar ingediend, gericht op tijdige inwerkingtreding voor de volgende verkiezingen.
Dat houdt het districtenstelsel in.
Waar dat toe kan leiden toont de verkiezing van 4 juli 2024 in het UK aan. Het heeft daar zeer ondemocratische gevolgen:
Bron: James Melville / BBC
Het lagerhuis heeft 650 zetels. De groenen bijvoorbeeld halen 7% van de stemmen (45 zetels) maar krijgen maar 1% van de zetels (6 - 7 zetels).
Een nadeel van het districtenstelsel is dat je niet meer op een kandidaat van jouw keuze stemmen, alleen maar op de kandidaten van jouw keuze in jouw district. Is dat niet ondemocratisch?
Zou een districtenstelsel mensen demotiveren om te gaan stemmen?
Is het districtenstelsel een electorale gevangenis?
Uit het hoofdlijnen akkoord: “ter versterking van de regionale band”
Die versterking is een mooi ideaal, maar er is meer in de wereld dan alleen de regio. Als een kiezer verder kijkt dat zijn regio en dat belangrijker vind heeft die kiezer het nakijken als er geen kandidaat van zijn keuze is die ook verder kijkt. Zo worden de verkiezingen een soort gemeenteraadsverkiezingen op landelijk niveau.
Wordt met de invoering van het districtenstelsel geprobeerd om de macht van de kiezer te verminderen?
Bij een districten stelsel kiezen de politici hun kiezers in plaats van andersom.
Er zal vast een versie van districten stelsel te bedenken zijn die goed werkt, maar de systemen in de USA (gerrymandering) en UK zijn op zijn zachts gezegd niet ideaal.
Of het in een of andere vorm goed kan werken is twijfelachtig. Misschien zijn er voorbeelden te vinden waar het goed werkt.
Is het een tegenstrijdigheid om voor landelijke verkiezingen een districtenstelsel in te voeren.?
Als het over districten gaat hebben we al de provinciale en gemeentelijke verkiezingen. Gebruik maken van districten voor landelijke verkiezingen is dan meer van hetzelfde.
Het is van belang dat we niet een soort verkapte gemeente structuur krijgen voor landelijke verkiezingen. Het klopt wat dat betreft ook niet. Het gaat over landelijke verkiezingen, met landelijke belangen en andere kwaliteiten.
“Het gaat over landelijke verkiezingen, met landelijke belangen”
dat lijkt tegenstrijdig met wat er in het hoofdlijnenakkoord staat:
“ter versterking van de regionale band tussen kiezers en gekozenen”. Dat lijkt dat het dan meer om regionale belangen gaat.
Als het om landelijke, geopolitieke, belangen gaat maakt het niet uit waar iemand woont. Het gaat om het standpunt van de persoon, partij waar iemand dan voor stemt.
De vraag komt nu op wat het doet met de kiesdrempel. Die is nu 1 zetel en dat is uitstekend. Voor zover bekend is Nederland daar uniek in. Zie https://nl.wikipedia.org/wiki/Kiesdrempel
In 2017 had de NOS een mooie graphic gemaakt over een districtenstelsel en kwam tot dit:
Jelmer Visser @DieTukkerfries:
Wat gebeurt er als je Nederland in 150 kiesdistricten indeelt met de uitslag van de vorige verkiezingen? Zoiets:
Bron